Güncelleme Tarihi:

Anonim Şirketlerde Sermaye Artırımı ve Azaltılması

Anonim Şirket Nedir?

Anonim Ortaklık kavramı Türk Ticaret Kanunun 329. maddesinde tanımlanmıştır. Yapılan tanıma göre, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş, şirket borçlarından dolayı sorumluluğun şirkete ait olduğu ortaklık tipidir. Anonim şirkette pay sahiplerinin sorumluluğu ise taahhüt ettikleri sermaye miktarı ile sınırlıdır.

Anonim şirket, bağımsız bir tüzel kişiliğe sahiptir. Bu nedenle bir ticaret ünvanı seçip kullanması zorunlu kılınmıştır.

Anonim Şirketlerde Sermaye Kavramı

Anonim şirketlere, para, mal, hak ve alacak gibi değerlerin sermaye olarak getirilebilmesi kabul görmektedir. Getirilen sermayenin mutlaka TL cinsinden karşılığı belirtilmelidir. Ayni sermaye getirilmesi söz konusu ise değer biçme konusunda özel düzenlemeler bulunmaktadır.

Anonim şirketlere hakim olabilecek iki tür sermaye sistemi vardır.  Kural olarak ortaklık, esas sermaye sistemine bağlı olarak kurulmaktadır. Bir diğer adı “EsasSermaye Sistemi”dir. Burada şirketin kuruluşunda belirlenen tek bir sermaye miktarı vardır ve bu miktarın (sermayenin) artırılması veya azaltılması esas sözleşme değişikliği gerektirmektedir. İkinci sermaye sistemine de kayıtlı sermaye sistemi denilmektedir. Bu durumda, şirket esas sözleşmesinde sermayenin alt ve üst sınırları belirtilir. Bu sınırlar arasında yapılacak sermaye artırımı veya azaltımı hakkında esas sözleşme değişikliği gerekmemektedir.

Kanunda, şirketin geçerli olarak kurulabilmesi için esas sermayenin en az elli bin Türk Lirası değerinde olması gerektiği belirtilmiştir. Kayıtlı sermaye sisteminde isi bu taban belirlemesi yüz bin Türk Lirası değerindedir.

6103 sayılı kanunun 20. maddesine göre Türk Ticaret Kanunun yayımı tarihinden itibaren üç yıl içinde anonim ortaklıkların sermayelerini anılan tutara çıkarmamaları halinde infisah etmiş sayılacakları düzenlenmiştir.

Anonim şirketlerin sermayesinin, kuruluşta belirlenmiş ve sabit olması gerekmektedir. Ayrıca taahhüt edilen sermayenin paylara bölünmüş olması da aranan koşullar arasındadır.

Anonim Şirketlerde Sermaye Artırımı

Anonim ortaklığının sermaye artırımı kararı alabilmesi için mutlaka haklı bir nedenin bulunması şart değildir. Kar payı dağıtımında istikrarın sağlanması, piyasadaki değişimler, halka açık anonim şirkete dönüşmek gibi nedenlerle sermaye artırımı kararı alınabilir.

Sermaye artırımını kullanılan kaynaklara göre ikiye ayırmak mümkündür. Dış kaynaklardan sermaye artırımı yapılabileceği gibi iç kaynaklardan sermaye artırımı yapılması da mümkündür. Dış kaynaklardan sermaye artırımı, yeni paylar çıkarılması yoluyla ya da mevcut payların itibari değerinin artırılması yoluyla gerçekleştirilebilir.

Artırım kararının alınmasında mevcut bulunan sermaye sistemlerinin de önemi büyüktür. Buna göre sabit sermaye sisteminde, sermaye artırımını kararı, hem organ olarak genel kurulda alınır hem de esas sözleşme değişikliği yapılması gerekir. Kayıtlı sermaye sisteminde sözleşme değişikliğine gerek olmaksızın yönetim kurulu kararıyla sermaye artırımı kararı -hakkın kötüye kullanımı söz konusu olmadan- alınabilir.

Yeni Türk Ticaret Kanunu ile birlikte “ şarta bağlı sermaye artırımı” kavramı da düzenlenmiştir. Şartlı sermaye artırımı hakkında detaylı bilgiyi aşağıda sunacağız.

Sermaye Artırımında Ortak Hükümler

Ticaret Kanunun 456, 457 ve 458. maddelerinde yapılacak artırıma dair ortak düzenlemeler ele alınmıştır. buna göre;

  • Sermaye artırımı için ,taahhüt edilen payların nakdi bedellerinin tamamen ödenmiş olması gerekir. Ödenmemiş fakat önemli sayılmayan oranlar bu şartın değerlendirilmesinde göz ardı edilecektir.  Bu şart iç kaynaklardan sermaye artırımında aranmaz.
  • Dış kaynaklardan ve sermaye taahhüt edilmesi yoluyla yapılacak artırımlarda, fonların sermayeye dönüştürülmüş olması önşartı aranır.
  • Sermaye artırım kararı, esas sermaye sisteminde Genel Kurul, kayıtlı sermaye sisteminde Yönetim Kurulu tarafından alınır.
  • Artırım kararı üç ay içinde tescil edilmelidir. Aksi takdirde alınan kararlar ve varsa Bakanlık izni geçersiz sayılır.
  • Yönetim Kurulunun beyanı ve denetleme raporu.

Yönetim Kurulu Beyanı Nedir?

Yönetim Kurulu, yapılan sermaye artırımının türüne göre, bilgiyi açık, doğru, dürüst ve eksiksiz sunma ilkelerine bağlı olarak bir beyan imzalar. Ticaret Kanunun 457. maddesinde Yönetim Kurulu beyanının içeriği şu şekilde düzenlenmiştir:

  1. a) Nakdî sermaye koyuluyorsa; artırılan kısmın tamamen taahhüt edildiği, kanun veya esas sözleşme gereğince ödenmesi gerekli tutarın ödendiği; ayni sermaye konuluyor veya bir ayın devralınıyorsa bunlara verilecek karşılığın uygun olduğu (…)(1) devralınan ayni sermaye, aynın türü, değerlendirmenin yöntemi, isabeti ve haklılığı; bir borcun takası söz konusu ise, bu borcun varlığı, geçerliliği ve takas edilebilirliği; sermayeye dönüştürülen fonun veya yedek akçenin serbestçe tasarruf olunabilirliği; gerekli organların ve kurumların onaylarının alındığı; kanuni ve idari gerekliliklerin yerine getirildiği; rüçhan hakları sınırlandırılmış veya kaldırılmışsa bunun sebepleri, miktarı ve oranı; kullanılmayan rüçhan haklarının kimlere, niçin, ne fiyatla verildiği hakkında belgeli ve gerekçeli açıklamalar yer alır.
  2. b) İç kaynaklardan yapılan sermaye artırımının hangi kaynaklardan karşılandığı, bu kaynakların gerçekliği ve şirket malvarlığı içinde varoldukları konusunda garanti verilir.
  3. c) Şartlı sermaye artırımının ve uygulamasının kanuna uygunluğu belirtilir.
  4. d) (…)(2) hizmet sunanlara ve diğer kimselere ödenen ücretler, sağlanan menfaatler hakkında, emsalleriyle karşılaştırma yapılarak, bilgi verilir.

Anonim Şirketlerde İç Kaynaklara Bağlı Sermaye Artırımı

Anasözleşme veya Genel Kurul kararıyla ayrılmış ve belirli bir amaca özgülenmemiş yedek akçelerle ve kanuni yedek akçelerin serbestçe kullanılabilen kısımları ve kanunun sermayeye dahil edilmesine izin verdiği fonlar iç kaynaklardan sermaye artırımda kullanılır.

Bu şekilde yapılan sermaye artırımında, ortaklığın malvarlığında bir büyüme olmamakla birlikte sadece esas sermaye miktarı artmaktadır.  Malvarlığına dışarıdan bir müdahale olmadığı için bu türdeki artırıma “itibari sermaye artırımı” da denmektedir.

İç kaynaklardan sermaye artırımı sonucunda, ortaklık pay sahiplerinin bedelsiz pay alma hakkı ortaya çıkar ve pay sahipleri bu hakkından vazgeçemez.

Anonim Şirketlerde Şarta Bağlı Sermaye Artırımı

Bu yöntemde genel kurul, yeni çıkarılan tahviller veya benzer borçlanma araçları sebebiyle şirketten alacaklı olanlara veya şirket çalışanlarına yeni pay hakkı edinme hakkı tanımaktadır. Bu hakkın anasözleşme ile tanınmış olması da gerekmektedir. Tanınan bu hak oranında sermayenin artırılması da karara bağlanmalıdır. Anasözleşmede tanınan bu hakkın uygulanması, değişimi geciktirici şarta bağlı olarak yönetim kuruluna bırakılır. Getirilen bu yöntem ile birlikte değiştirilebilir tahvillere işlerlik kazandırılmıştır.

Sermaye artırımının şarta bağlı olma unsuru, artırım kararı alınmasının hak sahibi üçüncü kişilerin değiştirme veya alma taleplerine göre şekillenecek olmasından kaynaklanmaktadır.

Son olarak şartlı sermaye artırımında, sermayenin nakdi bedelinin tamamen ödenmiş olup olmamasının da bir önemi bulunmamaktadır.

Şartlı Sermaye Artırımının Özellikleri

  • Genel kurulun şartlı sermaye artırımına karar vermiş olması gerekir.
  • Şartlı olarak artırılan sermayenin toplam itibari değerinin sermayenin yarısını aşmamalıdır.
  • Şarta bağlı sermaye artırımında gerekli olan ve rüçhan ve önerilmeye muhatap olma hakkı öncelikli olarak pay sahiplerine tanınmalıdır. Önerilmeye muhattap olma hakkı anca haklı bir sebebin varlığı halinde kaldırılabilir veya sınırlandırılabilir. Bu kararın alınabilmesi için esas sermayenin yüzde altmışının olumlu oyu gerekmektedir. Haklı neden olabilecek durumlara Ticaret Kanunun 461. maddesinde sayılmıştır; halka arz, işletmelerin, işletme kısımlarının, iştiraklerin devralınması ve işçilerin şirkete katılmaları haklı sebep kabul olunur. Sayılan bu haller örnek niteliğindedir ve somut olayın özelliklerine göre değişiklik gösterebilir.

Anonim Şirketlerde Sermaye Azaltılması

Sermaye azaltımı kararı hangi yolla yapılacak olursa olsun esas sözleşme değişikliği gerektirmektedir. Bu durumun tek bir istisnası vardır, Ticaret Kanunu madde 474/1’de sermayede azaltılan kısmın yerine geçecek ve bedelleri tamamen ödenmiş yeni paylar oluşturuluyorsa esas sözleşme değişikliğine gerek kalmayacaktır.

Anonim Şirketlerde Sermaye Azaltılması Yolları Nelerdir?

Şirket sermayesi, şirketin faaliyet alanı ve iş kapsamına göre fazla ise, ihtiyaç duyulmayan miktar oranında azaltıma gidilir. Azaltım miktarı pay sahiplerine iade edilir. Bu türdeki sermaye azaltımına gerçek veya efektif sermaye azaltımı denmektedir. Başka bir yol olarak, sermaye, bilaçodaki açıklar nedeniyle zaten azalmış ise bu durum şirket sermayesine de yansımalıdır. Bu türdeki azaltıma da basit veya açıklayıcı sermaye azaltımı denmektedir.

Sermaye Azaltılması Kararı Alan Şirketler Yapması Gerekenler Nelerdir?

Sermaye azaltımı kararı alacak şirketlerin gerçekleştirmesi gereken aşamalar Ticaret Kanunun 473. maddesinde düzenlenmiştir.

  • Yönetim kurulu, azaltım kararının nedenlerini, amacını ve izlenecek yöntemi gösteren raporunu, hesap verme ilkelerine uygun düşecek şekilde hazırlamalıdır. Hazırlanan raporla birlikte Genel Kurul, sermaye azaltım kararı alması için toplantıya çağrılır.
  • Sermaye hiçbir zaman asgari tutarın altına indirilecek şekilde azaltılamaz.
  • Sermayenin azaltılmasından sonra dahi şirket alacaklılarının alacaklarını karşılayabilecek miktarda varlığın mevcut olduğunu düzenleyen işlem denetçisi raporu hazırlanır.
  • Özel mevzuat hükümlerine tabi şirketlerde gerektiği takdirde Bakanlıktan izin alınması gerekir.
  • Sermaye azaltımı kararı, genel kurulda sermayenin yüzde yetmişbeşini oluşturan pay sahipleri veya temsilcilerinin olumlu oyuyla alınması gerekmektedir.
  • Alınan karar, şirketin internet sitesine konulur, yönetim kurulu tarafından, Sicil Gazetesinde ve ayrıyetten esas sözleşmenin ilan maddesine göre, yedişer gün arayla üç kez ilan edilir.  Son ilandan itibaren alacaklılara iki ay süre verilir ve bu süre içinde alacaklarının ödenmesini veya teminat altına alınmasını isteyebilecekleri bildirilir.

Avukat Danışma

Yazıyı Paylaş
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
Yorum Yap

*

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

© 2018 MIHCI HUKUK BÜROSU | İSTANBUL

Gizlilik Politikası

logo-footer

SOSYAL MEDYADA BİZ: